Թվային վերափոխումը պարզ և դյուրին ճանապարհ չէ․ Նարեկը պատմում է սեփական փորձառության, հաղթահարած մարտահրավերների ու ապագայի մասնագիտություն ընտրելու մասին։ Մանկուց երազել էր ոստիկան դառնալ ու մարդկանց օգնել, բայց կյանքի որոշ հանգամանքներ թույլ չէին տվել այդ ճանապարհով գնալ։ Մի բան միայն հստակ գիտեր՝ ուզում էր իր աշխատանքով իրական արժեք ստեղծել երկրի համար։ Ոգեշնչված այս նպատակով՝ 3 կուրսում՝ համալսարանական ուսմանը զուգընթաց, դիմեց «Երիտասարդ մասնագետների ներգրավման» ծրագրին և սկսեց իր ուղին ՀՏՀԳ-ում։ Երբ միացավ Գործակալության թիմին, մեքենայի առուվաճառքի թվայնացման գործընթացն արդեն մեկնարկել էր։ Կյանքի իրադարձությունների թվայնացումը համապարփակ ծրագիր է ու պահանջում է կարողությունների լայն շրջանակ: Միանալով «Օգտատիրոջ փորձառության և ծառայությունների մատուցման» թիմին,  սկսեց ուսումնասիրել բոլոր հնարավոր ուղղությունները, որոնցով կկարողանար իր ներդրումն ունենալ: Առաջին իսկ նախագիծն իրեն ստիպեց սովորել այնպիսի արագությամբ ու ինտենսիվությամբ, որին հազիվ էր պատրաստ՝ ծրագրավորումից մինչև նախագծի ու շահագրգիռ կողմերի կառավարում։  Նարեկը խոստովանում է, որ առաջին ամիսներին հայտնվել էր մարտահրավերների կիզակետում։ Պետք էր սովորել շատ արագ՝ frontend ծրագրավորումից մինչև թիմային աշխատանք և նախագծի կառավարում։ Այսօր Նարեկը full-stack ծրագրավորող է, մասնակցում է վեբ ծառայությունների ամբողջական ստեղծմանը՝ գաղափարից մինչև գործարկում։ Բայց կարևորագույն փոփոխությունը միայն մասնագիտական բնույթի չէր։ Այս ամբողջ գործընթացը միայն ծրագրավորման մասին չէր։ Սկզբում ըմբոստանում էր, երբ տեխնիկականից զատ այլ գործընթացներում էր ներգրավվում, բայց շատ արագ հասկացավ, որ իրական փոփոխության հասնելու համար պետք է սովորել տարբեր ուղղություններով, զարգացնել «փափուկ» հմտությունները։ «Պետք է կատարելագործվեի բոլոր ուղղություններով։ Տեխնիկական գիտելիքները չէին բավականացնում։ Հարկավոր էր արդյունավետ հաղորդակցվել, սերտորեն համագործակցել, վերահսկել գործընթացները․․․»,-նշում է նա։ Եթե սկզբում նա իրեն տեսնում էր պարզապես որպես ծրագրավորող, ապա ծրագրի ընթացքում հասկացավ, որ ուզում է զբաղվել նաև կառավարմամբ․ «Հարկավոր էր վերահսկել գործընթացները, տիրապետել իրավիճակին, հակառակ դեպքում չէիր հաջողի»,- նշում է Նարեկը։ Նա սկսեց հետաքրքրվել ճարտարագիտական կառավարման ոլորտով՝ հասկանալով, որ իրական ազդեցություն ունենալու համար պետք է ունենալ լայն մտահորիզոն ու տարբեր հմտություններ։ Պետք է առօրյա առաջադրանքներից բացի տեսնել գործընթացների ամբողջական պատկերը:Վերջերս Նարեկը պարգևատրվեց ՀՀ ներքին գործերի նախարար Արփինե Սարգսյանի կողմից՝ համագործակցության, թվայնացման բարեփոխումների իրականացմանը և հանրային ծառայությունների մատչելիության բարձրացմանն ուղղված իր ջանքերի համար։ «Երիտասարդ մասնագետների ներգրավման» ծրագիրը պարզապես ուսուցում չէ։ Այն հնարավորություն է աշխատել իրական նախագծերի վրա, տեսնել քո աշխատանքի ազդեցությունը և ձևավորել քո մասնագիտական ուղի` գործնական փորձառությամբ։ Եթե ուսանող ես և դեռ չգիտես՝ կոնկրետ ինչ մասնագետ ես ուզում դառնալ, Նարեկի պատմությունը հուշում է․ ՀՏՀԳ-ում դու կարող ես փորձել, սխալվել, սովորել, նորից սխալվել և, ի վերջո, գտնել քո ճանապարհը։

Բարձր տեխնոլոգիական արդյունաբերության նախարարությունը և «Հայաստանի տեղեկատվական համակարգերի գործակալություն» հիմնադրամը  (այսուհետ՝ Գործակալություն), նպատակ ունենալով խթանել Հայաստանի Հանրապետության թվային վերափոխումը՝ թվային լուծումների ներդրմամբ և լայնատարած օգտագործման ապահովմամբ, պետական ծառայությունների հասանելիությունն ու որակը բարձրացնելու նպատակով իրականացնում են  նախամրցութային շուկայի ուսումնասիրություն (market sounding)՝ արհեստական բանականության հիմքով աշխատող զանգերի և չաթերի կենտրոնի հնարավոր լուծումների, տեխնիկական մոտեցումների և շուկայի ընդհանուր կարողությունների գնահատման նպատակով։ Նշված փուլում որևէ գնման ընթացակարգ մեկնարկած չէ։ Կից ներկայացնում ենք նշված լուծումների համար մշակված տեխնիկական առաջադրանքի նախագիծը՝ քննարկման և մասնագիտական կարծիքների հավաքագրման նպատակով։ Այս նպատակով, հրավիրում ենք ներկայացնելու Ձեր առաջարկներն ու դիտարկումները՝ մասնավորապես հետևյալ ուղղություններով․ հնարավոր տեխնիկական լուծումներ և մոտեցումներ, նմանատիպ համակարգերի ներդրման փորձ (եթե առկա է), տեխնիկական իրագործելիության հետ կապված նկատառումներ, հնարավոր ռիսկեր, սահմանափակումներ և զարգացման հնարավորություններ, որոնք կսահմանափակեն Ձեր մասնակցությունը մրցույթին, այլ առաջարկներ։ Խնդրում ենք նկատի ունենալ, որ սույն նամակը չի հանդիսանում մրցույթի հայտարարություն, առաջարկ ներկայացնելու հրավեր կամ որևէ իրավական կամ ֆինանսական պարտավորություն ստեղծող փաստաթուղթ։ Տրամադրվող տեղեկատվությունը կօգտագործվի բացառապես ներքին վերլուծության, պահանջների հստակեցման և ծրագրի նախապատրաստման նպատակներով և չի կարող ազդել ապագայում հնարավոր մրցութային գործընթացներին մասնակցելու իրավունքների վրա։ Քննարկումը կկայանա հունվարի 30-ին, ժամը 17:00-ից մինչև 19:00-ը (GMT+4)։ Այն կանցկացվի խառը ձևաչափով․ մասնակիցները կարող են մասնակցել ինչպես առկա Բարձր տեխնոլոգիական արդյունաբերության նախարարության գլխամասում (Երևան 0010, Վազգեն Սարգսյան 3/3), այնպես էլ առցանց ձևաչափով։ Քննարկմանը գրանցվելու և առցանց մուտքի հղումը ստանալու համար խնդրում ենք անցնել հետևյալ հղումով։ Խնդրում ենք նկատի ունենալ, որ ծառայություն մատուցող կազմակերպության յուրաքանչյուր ներկայացուցիչ պարտավոր է գրանցվել առանձին՝ քննարկմանը մասնակցելու համար: Եվ անձամբ, և առցանց մասնակցության դեպքում անհրաժեշտ է ներկայացնել անձը հաստատող փաստաթուղթ։ Հարցերի դեպքում կարող եք զանգահարել հետևյալ հեռախոսահամարով՝ 044 490626: Կանխավ շնորհակալություն ենք հայտնում Ձեր ժամանակի և համագործակցության համար։

Ներքին գործերի նախարար Արփինե Սարգսյանը նոյեմբերի 15-ին աշխատանքային հանդիպում է ունեցել Հայաստանի տեղեկատվական համակարգերի գործակալության ներկայացուցիչների հետ։ Արփինե Սարգսյանը կարևորել է նախարարության և գործակալության համատեղ աշխատանքը և ընդհանուր նպատակներին միտված քայլերի արդյունավետությունը՝ ընդգծելով, որ արդյունքում հնարավոր է եղել բալանսավորված ձևով սինքրոնիզացնել բոլոր մոտեցումներն ու գտնել ճիշտ լուծումներ։ Արձանագրելով թվայնացման գործընթացում իրականացվող բարեփոխումների դրական դինամիկան՝ նախարարը նշել է, որ քաղաքացիներից ստացվող արձագանքները վկայում են հաշվառման-քննական ստորաբաժանումներում նորարարական լուծումների արդյունավետության մասին։ Նախարար Սարգսյանը հատկապես կարևորել է բիոմետրիկ համակարգի ներդրման գործընթացը և վստահություն հայտնել, որ նախատեսված ժամկետներում այն կյանքի կկոչվի՝ դառնալով իրականացված կարևորագույն բարեփոխումներից մեկը։ ՆԳ նախարարը շնորհակալություն է հայտնել գործակալության տնօրեն Ներսես Երիցյանին և թիմին՝ նախարարության հետ սերտ համագործակցության համար։ Նախարարի խոսքով՝ թվայնացումը ոչ թե հաստիքների կրճատման, այլ հանրային ծառայությունների մատչելիության, հասանելիության ու մատուցման նոր որակի մասին է։ Քննարկվել են նաև թվայնացման ոլորտին առնչվող մի շարք հարցեր, հասցեագրվել ու սահմանվել են ներդրվող ծրագրային ուղղություններն ու հստակեցվել իրականացման ժամկետները։ Ավարտին ՆԳ նախարար Արփինե Սարգսյանը բարձր գնահատելով համագործակցությունը՝ պարգևատրել է Հայաստանի տեղեկատվական համակարգերի գործակալության ներկայացուցիչներին։

Ամիսներ տևած ինտենսիվ ուսուցման, վարժանքների և դժվարին մրցակցության արդյունքում կայացավ Ուսանողական ազգային կիբեռվարժանքը․ պաշտոնապես ձևավորվեց Հայաստանի առաջին ուսանողական ազգային կիբեռթիմը։ Միացե՛ք մեզ՝ շնորհավորելու երեք լավագույն թիմերին, ովքեր իրենց ձեռք բերած գիտելիքներով, ջանասեր աշխատանքով և նվիրվածությամբ վաստակեցին այս բացառիկ հնարավորությունը՝ ներկայացնելու Հայաստանը միջազգային ուսանողական կիբեռմրցաշարերում։ 1-ին հորիզոնական — Team DedSec Հովհաննես Ավագյան (Թիմի ղեկավար) – Հայաստանի ազգային պոլիտեխնիկական համալսարան Մաքսիմ Պետրոսյան – Հայաստանի ամերիկյան համալսարան Ադելինա Զախարյան – Երևանի պետական համալսարան Արտյոմ Յակովլև – Հայաստանի ազգային պոլիտեխնիկական համալսարան Ժոզեֆ Հարությունյան – Հայաստանի ազգային պոլիտեխնիկական համալսարան 2-րդ հորիզոնական — Team ByteForce Սերժ Սարգսյան (Թիմի ղեկավար) – Հայաստանի ազգային պոլիտեխնիկական համալսարան Սանդրո Հակոբյան – Երևանի պետական համալսարան Էրիկ Գրիգորյան – Հայաստանի ազգային պոլիտեխնիկական համալսարան Հասմիկ Քիլիմջյան – Հայաստանի ամերիկյան համալսարան Դավիթ Օհանյան – Հայաստանի ազգային պոլիտեխնիկական համալսարան 3-րդ հորիզոնական — Team DefTheme Միլենա Եսայան (Թիմի ղեկավար) – Հայ-ռուսական համալսարան Զորայր Սիրոյան – Հայաստանի ազգային պոլիտեխնիկական համալսարան Ալեն Մանգասարյան – PicsArt Academy Դավիթ Մաթիաշվիլի – PicsArt Academy Ստեփան Խաչատրյան – Մենեջմենթի համալսարան Շնորհավորում ենք բոլոր մասնակիցներին․ սա նոր ճանապարհի խոստումնալից սկիզբն է։

Ուսանողական ազգային կիբեռվարժանքն իր բնույթով բացառիկ նախաձեռնություն է՝ կոչված ուսանողների կիբեռկարողությունների կատարելագործմանն ու երկրի կիբեռդիմակայունության ամրապնդմանը: Նախորդող 5 ամիսների ընթացքում Հայաստանի առաջատար համալսարանների, կրթական հաստատությունների ավելի քան 200 ուսանողներ պայքարում էին Հայաստանի ուսանողական ազգային կիբեռթիմը ձևավորելու համար:Ամիսներ տևած այս մրցակցային և ինտենսիվ ճանապարհը 60 լավագույն ուսանողներին հասցրեց կիբեռվարժանքի եզրափակիչ փուլ: Տաս ժամ տևած դժվարին պայքարի արդյունքում հաղթող ճանաչվեցին 15 ուժեղագույն մասնակիցները։ Վերջիններս կձևավորեն Հայաստանի ուսանողական ազգային կիբեռթիմը՝ մասնակցելու եվրոպական կիբեռմրցաշարին:Նախաձեռնությունը ՀՏՀԳ առաքելության կարևորագույն մասն է՝ ուղղված Հայաստանի անվտանգ թվային ապագայի կառուցմանը, որը հնարավոր կլինի իրագործել՝ երիտասարդներին տրամադրելով անհրաժեշտ գիտելիքներ ու փորձ։ Այն կանցկացվի ամեն տարի՝ կերտելով եռանդուն և անվախ կիբեռառպաշտպանների համայնք։ Ուսանողական ազգային կիբեռվարժանքն իրականացվում է Հայաստանի տեղեկատվական համակարգերի գործակալության և ՀՀ բարձր տեխնոլոգիական արդյունաբերության նախարարության համատեղ նախաձեռնությամբ։

Հանրակրթական դպրոցներում մեկնարկել է ազգային կիբեռանվտանգության իրազեկման արշավը, որի նպատակն է բարձրացնել կիբեռանվտանգության իրազեկվածությունը 6-9-րդ դասարանների աշակերտների, ուսուցիչների և ծնողների շրջանում։ Ծրագրի մեկնարկը տրվեց հոկտեմբերի 31-ին ՔՈԱՖ Սմարթ կենտրոնում, որին մասնակցում էին շուրջ 300 աշակերտներ, ուսուցիչներ և ծնողներ Լոռվա մարզի համայնքային դպրոցներից։ Արշավն իրականացնում է ՀՀ Բարձր տեխնոլոգիական արդյունաբերության նախարարությունը Հայաստանի տեղեկատվական համակարգերի գործակալության հետ համատեղ։  Արշավի շրջանակում նախատեսվում է ունենալ 20-ից ավելի մարզային հանդիպումներ, որոնց մի մասը հանրակրթական դպրոցներում, իսկ մի մասը՝ ՔՈԱՖ, ԹՈՒՄՈ, Ֆաբ Լաբ կրթական հաստատություններում։ Յուրաքանչյուր հանդիպմանը կներգրավվի մոտ 300 մասնակից՝ ընդհանուր թիրախավորելով 6000-ից ավելի մասնակցի: ԲՏԱ նախարար Մխիթար Հայրապետյանը հանդես է եկել բանախոսությամբ՝ անդրադառնալով կիբեռանվտանգության, տվյալների պաշտպանության, արհեստական բանականության կիրառությունների, դիպֆեյք տեխնոլոգիաների և ապատեղեկատվության թեմաներին։ Նախարարը նշել է, որ կիբեռանվտանգությունը համատեղ պատասխանատվություն է՝ աշակերտների, ծնողների, ուսուցիչների, մասնագետների և Կառավարության միջև։ «Արշավը միտված է ձևավորելու կիբեռանվտանգության մշակույթ թե՛ դպրոցականների, թե՛ մեծահասակների շրջանում։ Մեր նպատակն է կիբեռանվտանգությունը դարձնել ոչ միայն տեխնիկական գիտելիքի, այլև մտածողության, պատասխանատու վարքագծի և քննադատական ընկալման ձև։ Այս նախաձեռնությունը կօգնի մեր քաղաքացիներին դառնալ ավելի տեղեկացված, քննադատական և պատասխանատու առցանց միջավայրում՝ դարձնելով նրանց առավել գրագետ թվային աշխարհում»,– ասել է նա։ Ծրագիրը համադրում է ինտերակտիվ ուսուցումը և իրական օրինակները՝ կիբեռանվտանգությունը դարձնելով հասանելի, հետաքրքիր և անմիջապես կիրառելի աշակերտների համար։ Մասնակիցներին ներկայացվելու է կիբեռանվտանգության կարևորությունը համաշխարհային և հայաստանյան համատեքստում, իսկ յուրաքանչյուր հանդիպում ամփոփվելու է քննարկումներով՝ նվիրված արհեստական բանականության դերին, դիպֆեյքերի և ապատեղեկատվության վտանգներին։ Իրազեկման արշավի շրջանակում կներկայացվեն ԲՏԱ նախարարի և AM-CERT (Ազգային կիբեռ միջադեպերի արձագանքման) թիմի փորձագետների կողմից մշակված տեղեկատվական նյութեր, ելույթներ, ինչպես նաև  կանցկացվեն ինտերակտիվ քննարկումեր, գլուխկոտրուկներ և խաղեր:

Հայաստանում անցկացվում է Հեռահաղորդակցության միջազգային միության (ITU) կիբեռզորավարժությունը՝ միավորելով պետական գերատեսչությունների ներկայացուցիչներին, մասնավոր հատվածի ընկերություններին, տեղական և միջազգային գործընկերներին՝ համատեղ ուժերով զարգացնելու կիբեռ կարողությունները։ Միջոցառմանը բացման խոսքով հանդես եկավ ՀՀ բարձր տեխնոլոգիական արդյունաբերության նախարար Մխիթար Հայրապետյանը: «Կիբեռանվտանգության ոլորտում արդյունավետ քաղաքականությունների ներդրումը օրեցօր ավելի կարևոր է՝ հաշվի առնելով գլոբալ մակարդակով զարգացող և ընդլայնվող կիբեռսպառնալիքները։ Սա պահանջում է հստակ և նպատակային քայլեր, որոնք Կառավարությունը ձեռնարկում է՝ համագործակցելով մասնավոր հատվածի, ոլորտային մասնագետների և միջազգային գործընկերների հետ»,- նշեց նախարարը։ Հայաստանի տեղեկատվական համակարգերի գործակալության տնօրեն Ներսես Երիցյանն ընդգծեց, որ հարթակի նպատակն է անվտանգության քաղաքականությունը վերածել գործառնական համակարգերի, ստանդարտների և կարողությունների, որոնց շնորհիվ Հայաստանը դառնում է առավել անվտանգ, իսկ թվային կառավարումը՝ ավելի ուժեղ։  Նա նշեց, որ նման վարժանքները նպաստում են համակարգված համագործակցության խորացմանը, փորձի փոխանակմանը և արագ արձագանքման կարողությունների զարգացմանը։ Միջոցառումը նաև նպաստում է պետական-մասնավոր գործընկերային էկոհամակարգի կայացմանը։ ITU կիբեռվարժանքը դարձել է միջազգային համագործակցության հարթակ, որն օգնում է բարելավել Հայաստանի կրիտիկական տեղեկատվական ենթակառուցվածքների մասնագետների կարողությունները, սերմանել պաշտպանության համընդհանուր մշակույթ, որտեղ յուրաքանչյուր կառույց և ընկերություն մասնակցում է ազգային դիմակայունության ամրապնդմանը։  Դիմակայունությունը կառուցվում է համագործակցության միջոցով։ Աշխատելով միասին մենք կառուցում ենք ոչ միայն ապահով համակարգեր, այլև հուսալի ապագա մեր քաղաքացիների և բիզնեսի համար։

Հոկտեմբերին Իսպանիայում տեղի ունեցավ Բաց կառավարման գործընկերության գագաթնաժողովը՝ միավորելով կառավարությունների, քաղաքացիական հասարակության և միջազգային կազմակերպությունների ավելի քան 2000 բարձրաստիճան ներկայացուցիչներին՝ կիսելու բաց կառավարման սկզբունքների կիրառման փորձը և առաջընթացը։Հայաստանի տեղեկատվական համակարգերի գործակալության տնօրեն Ներսես Երիցյանը գագաթնաժողովի շրջանակներում մասնակցեց պանելային քննարկման։Ընդգծվեց թվայնացման և արհեստական բանականության փոխկապակցվածությունը, նշելով, որ արհեստական ​​բանականությունն օժանդակում է առավել խելացի թվային ծառայությունների ստեղծմանը՝ միաժամանակ պահանջելով անվտանգային, պատասխանատու և ներառական գործիքակազմերի համատարած կիրառում:Ն․ Երիցյանն իր խոսքում անդրադարձ կատարեց ԱԲ զարգացմանը զուգահեռ ի հայտ եկող ռիսկերին՝ կարևորելով դրանց ճիշտ կառավարման և համարժեք մեխանիզմների կիրառման անհրաժեշտությունը։Հայաստանի փորձը՝ որպես փոքր և ճկուն պետություն, դարձավ օրինակ, թե ինչպես կարող են անընդմեջ իրականացվող փորձերը և արագ մասշտաբավորումը հանգեցնել արագ թվային վերափոխման։